Termin „zespół Aspergera” nie jest już oficjalną diagnozą medyczną. Zamiast tego cechy wcześniej kojarzone z zespołem Aspergera są obecnie uważane za część szerszego zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD). Ta zmiana odzwierciedla bardziej zniuansowane zrozumienie różnic neurorozwojowych, odejście od sztywnych kategorii na rzecz uznania spektrum potrzeb i mocnych stron.
Ewolucja diagnostyki
Do 2013 roku „zespołem Aspergera” określano osoby z wysokofunkcjonującym autyzmem, które wykazywały się typową inteligencją, ale miały trudności z interakcjami społecznymi i komunikacją. Obecnie osoby te zazwyczaj klasyfikuje się jako osoby z ASD „poziomu 1”, co oznacza, że wymagają niższego poziomu wsparcia niż inne osoby z tego spektrum. Należy jednak pamiętać, że każda osoba autystyczna jest wyjątkowa, a potrzeby wsparcia znacznie się różnią.
Rozpoznawanie cech
Autyzm poziomu 1 może objawiać się na kilka sposobów, w tym:
- Trudności w inicjowaniu interakcji społecznych
- Nietypowe reakcje na sygnały społeczne
- Zmniejszone zainteresowanie interakcjami społecznymi
- Sztywność zachowania, która zakłóca codzienne czynności
- Trudności w przechodzeniu pomiędzy klasami
- Problemy z planowaniem i organizacją
To tylko kilka wskaźników, a objawy ASD są bardzo zróżnicowane.
Przegląd i ocena: jak to działa
Nie ma jednego testu medycznego, który pozwalałby zdiagnozować autyzm. Diagnoza opiera się na kompleksowej ocenie przeprowadzonej przez personel medyczny, obejmującej:
- Analiza historii rozwoju: Zrozumienie wczesnych wzorców rozwoju człowieka.
- Obserwacja behawioralna: ocena interakcji danej osoby w różnych sytuacjach.
- Wywiad: Uzyskanie informacji od samej osoby, jej rodziny lub opiekunów.
Dostępne narzędzia przesiewowe
Wczesne wykrycie ma kluczowe znaczenie. Oto kilka powszechnie używanych narzędzi przesiewowych:
- Zmodyfikowana lista kontrolna autyzmu u małych dzieci (M-CHAT): Kwestionariusz dla rodziców dla dzieci w wieku 16–30 miesięcy.
- Badania przesiewowe pod kątem autyzmu u małych dzieci i dzieci (STAT): Ocena oparta na aktywności dla dzieci w wieku 24–36 miesięcy przeprowadzana przez przeszkolonych specjalistów.
- Narzędzie obserwacji uwagi i komunikacji społecznej (SACS): Stosowane u dzieci w wieku od 12 miesięcy do wieku przedszkolnego, administrowane przez nauczycieli lub pracowników służby zdrowia.
- Kwestionariusz niepełnosprawności społecznej (SCSQ): Pomaga zidentyfikować uczniów z cechami wcześniej kojarzonymi z zespołem Aspergera.
- Test współczynnika spektrum autyzmu (AQ): Kwestionariusz do samodzielnego wypełnienia dla dorosłych w wieku 16 lat i starszych.
Ważna uwaga: Narzędzia przesiewowe nie służą do diagnostyki. Wskazują na potrzebę dalszej ewaluacji.
Znaczenie wczesnej diagnozy
Wczesna identyfikacja ASD może znacznie poprawić jakość życia danej osoby. Umożliwia to interwencję w odpowiednim czasie, wsparcie dostosowane do indywidualnych potrzeb oraz lepsze zrozumienie indywidualnych mocnych i słabych stron. Jeśli podejrzewasz, że Ty lub ktoś, kogo znasz, może znajdować się w spektrum, najpierw skonsultuj się z pracownikiem służby zdrowia.
Przejście od etykiety „zespół Aspergera” do zrozumienia ASD jako spektrum jest kwestią przejrzystości, włączenia i lepszego wsparcia dla osób neuroróżnorodnych. Celem nie jest wpychanie ludzi do szuflady, ale rozpoznanie ich wyjątkowych potrzeb i pomoc im w odniesieniu sukcesu.
