Het voelt als een modern wonder. Je loopt een kliniek binnen, krijgt een snelle prik en de volgende ochtend verdwijnen de fronsrimpels. Maar het verhaal achter die populaire cosmetische behandeling, Botox, gaat minder over hightechwetenschap en meer over behoorlijk verrot vlees van twee eeuwen geleden.
Het verband tussen rimpelvermindering en het dodelijke botulinumtoxine gaat terug tot een partij moordende worsten in het begin van de 19e eeuw in Duitsland. Dat is waar Justinus Kerner, een Duitse arts, voor het eerst de bron vermoedde van een spierontspannend gif. Destijds was twijfelachtige worst standaard. Tijdens de Napoleontische oorlogen kwamen bij mysterieuze uitbraken van ‘worstvergiftiging’ tientallen mensen om het leven. Kerner kreeg inzicht in de zaak. Hij testte honderden worsten. Hij injecteerde zichzelf zelfs met het vermoedelijke gif.
Door zijn rigoureuze zelfexperimenten was hij de eerste die een klinische beschrijving van het toxine en de effecten ervan identificeerde en publiceerde.
Hoe Clostridium Botulinum voedsel in een wapen verandert
Door voedsel overgedragen botulisme treedt op als we voedsel eten dat is geïnfecteerd met sporen van Clostridium botulinum -microben. Deze bacterie is bijna kogelvrij. Het leeft in de bodem over de hele wereld. Wanneer het vlees vervuilt of af en toe produceert, gedijt het in zuurstofarme omgevingen.
Dit creëert een dodelijke combinatie met slecht geconserveerd voedsel en gezouten vlees. De omstandigheden zijn perfect voor de microbe om te gedijen. Het resultaat is een gif dat zichtproblemen, slikproblemen, braken en ernstig verzwakte spieren veroorzaakt.
Het benutten van een dodelijk gif voor medisch en cosmetisch gebruik
Mensen zijn echter vindingrijk. Ze ontdekten hoe ze dit gif konden benutten en de effecten ervan op specifieke manieren konden concentreren. Het meest zichtbare voorbeeld is het merkserum Botox. Volgens de American Society of Plastic Surgeons is de populariteit ervan sinds 2000 met ruim 700 procent gestegen.
Deze stijging weerspiegelt alleen cosmetisch gebruik. Het is niet alles wat het doet. Botulinetoxine helpt bij de behandeling van een reeks medische kwalen. Het regelt overmatig zweten. Het verlicht migraine. Het ontspant ook de voortdurend samengetrokken spieren van mensen met hersenverlamming.
De lange, twijfelachtige geschiedenis van schoonheid
De kunst om er goed uit te zien heeft een geschiedenis die net zo twijfelachtig is als het gif zelf. De oude Egyptenaren schilderden hun oogleden met een giftige cocktail van kopererts en lood. De blootstelling leidde tot slapeloosheid en hersenbeschadiging. Grieken smeerden hun gezicht in met een crème op loodbasis. Het veroorzaakte uiteindelijk waanzin.
Het opofferen van gezondheid voor schoonheid lijkt nu misschien belachelijk. Maar het is niet zo ver verwijderd als je zou denken.
We gebruiken nog steeds kwik in sommige oogcosmetica als conserveermiddel, hoewel sommige staten het element hebben verboden. In 2007 bleek een derde van de 33 rode lippenstiften die door een belangenbehartigingsgroep voor veilige cosmetica werden onderzocht, lood te bevatten. Sinds 2016 heeft de Amerikaanse Food and Drug Administration geen vaste limiet voor lood in cosmetica.
Het land heeft wel een reeks normen voor de commerciële productie van gezouten vlees. Dankzij deze regelgeving behoren de meeste gevallen van botulinetoxinevergiftiging tot het verleden.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog overwoog het Amerikaanse leger botulinum als biologisch wapen te gebruiken; een van de nooit gerealiseerde plannen was het in dienst nemen van prostituees om het eten en drinken van rivaliserende militaire officieren te vergiftigen.
De ironie blijft. We reguleren onze worst, maar hebben moeite om onze lippenstift te reguleren. We doden een gif om rimpels te verwijderen, terwijl we andere gifstoffen in onze make-upzakjes achterlaten. De grens tussen schoonheid en gevaar is sinds de 19e eeuw niet veel veranderd. Het ziet er nu gewoon schoner uit.
