Het is een bizar fenomeen. Voor een kaartje betaal je vijftien dollar. Je zit op een stoel die meer kost dan je eerste auto. De plot omvat explosies, vuurgevechten en luide soundtracks. En toch hangen je oogleden.
Waarom droomt een gezonde volwassene weg tijdens een actiefilm? Is het alleen de duisternis? Het pluche fluweel? Ja, die dingen helpen. Maar ze zijn niet het hele verhaal. Om te begrijpen waarom je midden in een middagvoorstelling in slaap viel, moeten we kijken naar iets dat ‘somnificiteit’ wordt genoemd.
De wetenschap van slaperigheid
Murray Johns, een Australische slaaparts, heeft de Epworth Sleepiness Scale (ESS) uitgevonden. Het is de wereldwijde standaard om te meten hoe waarschijnlijk het is dat u in slaap valt. Hij vroeg duizenden mensen om hun kansen te beoordelen om in slaap te vallen tijdens acht dagelijkse activiteiten.
De resultaten waren onthullend. Johns verzamelde gegevens van meer dan 2.800 volwassenen in zeven landen. Hij rangschikte activiteiten op basis van hun ‘slaapverwekkende kracht’.
Hier ziet u hoe de activiteiten zich opstapelen:
- Liggen om uit te rusten in de middag: Nee. 1. Uiteraard.
- Tv kijken: Nr. 2.
- Zitten en lezen: Nr. 3.
- Autorijden: Nr. 4.
- Rustig zitten op een openbare plek: Nr. 5.
- Zittend in een bioscoop: Nr. 6.
Bioscopen halen niet eens de top drie. De score voor inactief zitten op een openbare plek is minder dan de helft van die voor tv kijken. Maar de kans dat je in slaap valt is nog steeds twee keer zo groot als wanneer je met iemand praat.
“Een situatie met hoge somnificiteit is er een waarin je niet veel beweegt. Je zit misschien, maar je staat niet, en je beweegt vooral je hoofd en nek niet.”
De houdingsverbinding
Houding is belangrijk. Johns concludeerde dat wanneer je staat, je spieren en gewrichten werken om het evenwicht te bewaren. Deze activiteit draagt bij aan wat hij de ‘secundaire wake drive’ noemt.
Wanneer u stil zit of ligt, stopt u met bewegen. Je hoofd- en nekspieren ontspannen zich. Dit stuurt een signaal naar de hersenen om de secundaire waakdrift te verminderen.
Je hersenen hebben twee systemen die strijden om controle. Eén daarvan is de slaaprit. De andere is de wake-drive. Ze zijn wederzijds remmend. Beschouw ze als een yin-en-yang-relatie. Als de één omhoog gaat, gaat de ander omlaag. Welke dominant is, bepaalt of u wakker of bewusteloos bent.
De primaire wake drive is afhankelijk van uw circadiane ritme. Je interne biologische klok houdt je ongeveer zestien uur alert. Daarom voelt een jetlag als een wrak. Je klok loopt niet synchroon.
Maar de houding beïnvloedt de secundaire wake drive. Wanneer je je ogen sluit en stopt met bewegen, verwijder je de fysieke prikkels die je alert houden. De hersenen pikken de hint op. Het onderbreekt de wake-drive. De slaap neemt het over.
Waarom tv films verslaat
Als bioscopen slechts de zesde meest slaapverwekkende activiteit zijn, waarom vallen mensen daar dan in slaap?
TV kijken is vaak een ontspanningsactiviteit. Volwassenen kijken ernaar aan het eind van een lange dag. De primaire wake-drive is al aan het vervagen. De secundaire wake drive is laag omdat je zit. Tel daarbij de kans op liggen op en je hebt een recept voor slaap.
Naar de film gaan is anders. Het moet spannend zijn. Je ligt niet. Je bent omringd door een menigte. Toch dwaal je nog steeds af.
Het antwoord is subtiel. Jij zit. Je nek is ontspannen. Het scherm is een stabiel, onveranderlijk licht. Je lichaam hoeft niet te werken. De secundaire wake drive zakt onder de drempelwaarde. De slaapdrift, ook al is deze zwak, geeft de doorslag.
Als het niet alleen maar vermoeidheid is
Als je tijdens een luide, chaotische film in slaap valt, is dat anders.
Philip Gehrman, een slaapwetenschapper aan de Universiteit van Pennsylvania, gebruikt in zijn praktijk de Epworth Sleepiness Scale. Zijn visie is eenvoudig. Als u goed uitgerust bent, moet u tijdens sedentaire activiteiten wakker kunnen blijven.
In slaap vallen in de bioscoop kan wijzen op een slaaptekort. Dit tekort kan het gevolg zijn van eenvoudige oververmoeidheid. Of het kan een stoornis zijn.
De meeste volwassenen hebben zeven tot negen uur slaap nodig. Velen krijgen minder. Dat creëert een basistekort. Maar ernstige aandoeningen zoals slaapapneu verstoren de rust diepgaand. Gehrman merkt op dat oudere volwassenen vaker in de bioscoop in slaap vallen. Leeftijd brengt een hoger risico op slaapstoornissen met zich mee.
Als je tien minuten na een actiefilm begint te snurken, let dan op. Het kan gewoon uitputting zijn. Het is misschien tijd om naar een dokter te gaan.
Het ultieme slaapmiddel
Er is één uitzondering op de regel. Een Brits toneelstuk genaamd “Lullaby” ging in première in 2011. Het doel was anders. Het publiek droeg een pyjama. Ze kregen bedden om op te liggen. Het toneelstuk was bedoeld om ze in slaap te brengen.
Het werkte. Maar voor de rest van ons, die vastzit in een harde plastic stoel met een zak popcorn, is de strijd reëel. De duisternis helpt. De stilte helpt. Maar de echte vijand is de stille vermindering van je eigen waakzaamheid. Je bent niet gebroken. Je bent gewoon een mens. En je lichaam is efficiënt genoeg om af te sluiten zodra je stopt met bewegen.
“Als je gaat zitten, of misschien nog relevanter, als je gaat liggen en je ogen sluit en stopt met bewegen, verminder je deze secundaire waakdrift en dat veroorzaakt slaap.”
